عباس قديانى

584

فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )

عبد العزيز سامانى پسر نوح اول سامانى ، شاهزاده‌اى از خاندان سامانى . عبد اللّه بن خلافة السهمى فرستادهء رسول خدا حضرت محمد ( ص ) به دربار خسرو پرويز پادشاه ايران . وى حامل نامه‌اى بود كه پيامبر اسلام خسرو پرويز را به اسلام دعوت فرموده بود . عبد الله بن طاهر فرزند طاهر ذو اليمينين ( 213 - 230 ه . ق . ) كه پس از مرگ برادر ( طلحه ) مأمون وى را كه در آن هنگام در كرمانشاهان براى جنگ با بابك خرمدين بسيج مىديد به جانشينى طلحه به خراسان فرستاد . عبد الله گذشته از حكومت خراسان منصب شرطگى يعنى رياست شهربانى بغداد را نيز داشت . وى در آبادى نيشابور و خراسان كوشش بسيار نمود و به كشاورزى و حفر قنوات توجه فراوان داشت و بفرمود كه كتابى دربارهء رسم نگاهدارى قنوات تأليف كردند . فرونشاندن فتنهء خوارج ، در 217 هجرى و دفع مازيار در طبرستان در 227 هجرى از كارهاى اوست . عبد الله بن طاهر معروفترين پادشاه طاهرى است . اميرى خردمند و ديندار و دادگر بوده و با توجه به اينكه سهم قسمتى از خراج خراسان را به دربار خلافت مىفرستاد اما به خليفه اجازه مداخله در امور داخلى خراسان را نمىداد . عبد الله خان استاجلو عبد الله خان استاجلو خواهرزاده شاه اسماعيل اول مؤسس سلسله صفويه از وزيران شاه طهماسب اول صفوى . عبد الله خان ( امين الدوله ) در دورهء فتحعلى شاه ، پس از فوت حاج محمد حسين خان صدر اصفهانى در سال 1239 ه . ق . فرزند ارشدش عبد الله خان به‌جاى وى به صدارت منصوب گرديد . وى در سال 1193 ه . ق . متولد و در سال 1228 ه . ق . بعد از اينكه پدرش از مستوفى الممالكى و امين الدوله‌اى به نظام الدوله تغيير لقب يافت . لقب امين الدوله به وى كه در آن زمان بيگلربيگى اصفهانى بود ، واگذار شد . عبد الله خان از اين تاريخ وزير استيفا يعنى مستوفى الممالك و بعد ملقب به امين الدوله گرديد . مسير پيشرفت و ترقى عبد الله خان در دربار فتحعلى شاه تقريبا به همان شكل مسير پيشرفت پدرش بود ؛ يعنى از بيگلربيگى اصفهانى شروع و به مستوفى الممالكى و به امين الدوله و سپس به صدراعظمى ختم مىگردد . عبد الله خان امين الدوله نه تنها در ميان درباريان دشمنان و بدخواهانى از قبيل الهيار خان آصف الدوله داشت بلكه در بين طبقه روحانيت نيز از حمايت چندانى برخوردار نبود و عزل وى از صدارت در دوره اول بيشتر به لحاظ شكايتهايى بود كه علماى اصفهان از نحوهء رفتار منسوبان وى با مردم به عمل آورده بودند . عبد الله خان امين الدوله بعد از عزيمت به نجف اشرف تا آخر عمر به زندگى در اين شهر مشغول بود . عبد الله عزيز از مردان برجستهء اواخر دولت سامانيان كه بعد از عزل عبد الرحمن فارسى به وزارت رسيد . وى در